Październik jest miesiącem świadomości raka piersi. To czas, w którym szczególnie dużo mówi się o profilaktyce, regularnych badaniach oraz znaczeniu wczesnego wykrywania zmian. Symbolem tych działań jest różowa wstążka, ale najważniejszym przesłaniem pozostaje zachęcenie kobiet do świadomego dbania o zdrowie piersi.
Profilaktyka nie zaczyna się dopiero wtedy, gdy pojawia się guzek, ból czy inna niepokojąca zmiana. Rak piersi może przez dłuższy czas rozwijać się bez wyraźnych dolegliwości. Dlatego październik może być dobrym momentem, aby zadać sobie proste pytanie: kiedy ostatnio badałam piersi?
Dlaczego profilaktyka raka piersi jest tak ważna?
Rak piersi jest najczęściej diagnozowanym nowotworem złośliwym wśród kobiet w Polsce. Według danych przywoływanych przez Państwową Inspekcję Sanitarną każdego roku rozpoznaje się w Polsce ponad 21 tysięcy nowych przypadków.
We wczesnym okresie choroba może nie powodować bólu ani innych łatwo zauważalnych objawów. Badania profilaktyczne pozwalają wykrywać nieprawidłowości wcześniej, zanim zmiana stanie się wyczuwalna lub zacznie powodować dolegliwości.
Mammografia – podstawowe badanie przesiewowe
Mammografia jest badaniem radiologicznym piersi, które umożliwia wykrywanie również bardzo małych zmian. W Polsce funkcjonuje bezpłatny Program profilaktyki raka piersi finansowany przez NFZ.
Program skierowany jest do kobiet w wieku 45–74 lat. U kobiet, które nie chorowały wcześniej na raka piersi, mammografię w ramach programu wykonuje się standardowo co 2 lata. Do badania nie jest potrzebne skierowanie.
Dla części kobiet po zakończonym leczeniu raka piersi zasady i częstotliwość badań są inne – w określonych sytuacjach mammografia wykonywana jest co 12 miesięcy.
A co z USG piersi?
USG piersi jest również ważnym badaniem wykorzystywanym w diagnostyce zmian w piersiach. Szczególne znaczenie może mieć u młodszych kobiet, których piersi zawierają więcej tkanki gruczołowej. USG wykorzystuje się także jako badanie uzupełniające, gdy konieczna jest dokładniejsza ocena wykrytej zmiany.
Warto jednak pamiętać, że USG nie zastępuje mammografii wykonywanej w ramach programu przesiewowego. Są to różne badania, które mogą się wzajemnie uzupełniać.
Nie trzeba samodzielnie decydować, które z nich będzie odpowiednie. Wiek, budowa piersi, występujące objawy, wcześniejsze wyniki oraz indywidualne czynniki ryzyka mają znaczenie przy wyborze dalszej diagnostyki. Jeśli masz wątpliwości, warto omówić je z lekarzem.
Obserwuj swoje piersi również pomiędzy badaniami
Regularne badania nie oznaczają, że pomiędzy nimi można zupełnie przestać zwracać uwagę na piersi. Warto znać ich zwykły wygląd i budowę – dzięki temu łatwiej zauważyć zmianę, której wcześniej nie było.
Do konsultacji z lekarzem powinny skłonić szczególnie nowy guzek lub zgrubienie w piersi albo pod pachą, zmiana wielkości lub kształtu piersi, wciągnięcie brodawki, zmiany wyglądu skóry czy nietypowa wydzielina z brodawki.
Nie każda taka zmiana oznacza nowotwór. Nie należy jednak czekać z jej oceną do terminu kolejnego badania profilaktycznego.
Czy samobadanie piersi wystarczy?
Samodzielna obserwacja piersi pomaga poznać własne ciało i szybciej zauważyć nowe zmiany. Nie zastępuje jednak mammografii ani diagnostyki zaleconej przez lekarza.
Jeżeli podczas obserwacji piersi zauważysz coś, czego wcześniej nie było, najlepiej skonsultować to z lekarzem. Nie warto samodzielnie oceniać, czy zmiana jest niegroźna, ani czekać, aż zniknie.
Kto jest bardziej narażony na raka piersi?
Ryzyko zachorowania na raka piersi zwiększa się wraz z wiekiem. Znaczenie mają również czynniki związane ze stylem życia, czynniki hormonalne, a także predyspozycje genetyczne i występowanie raka piersi lub jajnika w rodzinie.
Szczególnie ważną informacją dla lekarza są zachorowania wśród bliskich krewnych, zwłaszcza jeśli występowały w młodym wieku. W niektórych rodzinach zwiększone ryzyko związane jest z dziedzicznymi wariantami genów, m.in. BRCA1 i BRCA2.
Obciążenie rodzinne nie oznacza, że dana osoba zachoruje, ale może wpływać na sposób prowadzenia profilaktyki i potrzebę dalszej diagnostyki.
Mam mniej niż 45 lat – czy powinnam badać piersi?
Dolna granica wieku programu mammograficznego NFZ nie oznacza, że przed 45. rokiem życia nie trzeba dbać o zdrowie piersi.
Jeśli zauważyłaś niepokojącą zmianę, masz obciążający wywiad rodzinny lub inne czynniki zwiększające ryzyko, warto porozmawiać z lekarzem. Na podstawie wywiadu i badania może on zdecydować, czy potrzebna jest dalsza diagnostyka oraz jakie badanie będzie w danej sytuacji odpowiednie.
W zależności od wieku i indywidualnej sytuacji może być to m.in. USG piersi, mammografia lub inna diagnostyka.
Jak zapisać się na bezpłatną mammografię?
Mammografię w ramach programu NFZ można wykonać w stacjonarnej pracowni mammograficznej lub mammobusie. Na badanie można zapisać się za pomocą centralnej e-rejestracji, korzystając z Internetowego Konta Pacjenta (IKP) lub aplikacji mojeIKP. System umożliwia wybór miejsca i dostępnego terminu badania.
Centralna e-rejestracja – Pacjent.gov.pl
W Przychodni Ursynowskiej nie wykonujemy mammografii, ale nasza rejestracja może pomóc pacjentkom w zapisaniu się na bezpłatne badanie przez centralną e-rejestrację.
Jeżeli natomiast nie wiesz, jakie badanie będzie odpowiednie w Twojej sytuacji, możesz najpierw porozmawiać z lekarzem. Pomoże on ocenić indywidualne czynniki ryzyka, występujące objawy i zdecydować o dalszym postępowaniu.
Październik jest przypomnieniem – o piersi warto dbać przez cały rok
Miesiąc świadomości raka piersi zwraca uwagę na profilaktykę, ale na badania nie trzeba czekać do kolejnego października.
Jeżeli masz 45–74 lata, sprawdź, kiedy ostatnio wykonywałaś mammografię i czy możesz już skorzystać z kolejnego bezpłatnego badania. Jeśli jesteś młodsza, zauważyłaś zmianę w piersi, masz obciążający wywiad rodzinny albo po prostu nie wiesz, jakie badania powinnaś wykonywać – porozmawiaj z lekarzem.
W Przychodni Ursynowskiej możesz uzyskać poradę dotyczącą dalszego postępowania, a nasza rejestracja pomoże Ci również w zapisaniu się na bezpłatną mammografię realizowaną poza naszą placówką w ramach programu NFZ.
FAQ – najczęściej zadawane pytania o profilaktykę raka piersi
Od jakiego wieku przysługuje bezpłatna mammografia w programie NFZ?
Program profilaktyki raka piersi obejmuje kobiety w wieku 45–74 lat.
Czy na mammografię potrzebuję skierowania?
Nie. Do wykonania mammografii w ramach programu profilaktycznego NFZ nie jest potrzebne skierowanie.
Jak często można wykonywać mammografię w programie?
U kobiet, które nie chorowały wcześniej na raka piersi, standardowo wykonuje się ją co 2 lata. Inne zasady dotyczą niektórych kobiet po zakończonym leczeniu raka piersi.
Czy USG piersi może zastąpić mammografię?
Nie należy traktować USG jako zamiennika mammografii przesiewowej. Badania mają inne zastosowania i mogą się wzajemnie uzupełniać. O tym, jaka diagnostyka jest odpowiednia w konkretnej sytuacji, może zdecydować lekarz.
Czy jeśli wyczuję guzek, powinnam poczekać na termin mammografii profilaktycznej?
Nie. Nowa lub niepokojąca zmiana w piersi powinna zostać skonsultowana z lekarzem niezależnie od terminu kolejnego badania przesiewowego.
Nie wiem, jak zapisać się na mammografię. Co mogę zrobić?
Mammografię można umówić przez centralną e-rejestrację na IKP lub w aplikacji mojeIKP. Możesz również poprosić o pomoc rejestrację Przychodni Ursynowskiej – pomożemy Ci przejść przez proces zapisu na badanie.
